Tork Anahtarları
Tork anahtarları bir vida veya cıvatanın belirli bir tork (dönme momenti) değerine ulaşmasını sağlamak için kullanılan atölye aletleridir. Tork bir kuvvetin bir eksende dönme etkisini ölçen bir fiziksel büyüklüktür ve genellikle Newton-metre (Nm) birimiyle ifade edilir. Her bağlantı elemanı verimli çalışması için belli bir tork değerinde sıkılığa sahip olmalıdır. Üretici ilgili ürünlerde kullanılacak tork değerlerini ürün üzerinde veya kullanım klavuzlarında belirtir. Tork anahtarları doğru tork değerine ulaşıldığında kullanıcısını uyararak bağlantı elemanlarının aşırı sıkılmasını veya olması gerekenden gevşek kalmasını engeller.
Tork Anahtarlarının Çalışma Prensibi:
Tork anahtarları belirli bir tork değerine ulaşıldığında kullanıcıya uyarı verir. Uyarı genellikle mekanik olanlarda sesli bir “klik” sesi veya bir direnç hissi ile , dijital olanlarda ise sesli/görsel uyarı şeklinde olur. Bu prensibe dayalı olarak tork anahtarları genellikle iki ana tipte bulunur:
- Dijital Tork Anahtarları: Bu anahtarlarda tork değeri dijital olarak okunabilir ve ayarlanabilir. Dijital ekran üzerinden istenilen tork değeri girilir ve anahtar belirtilen torka ulaşıldığında sesli/görsel uyarı verir.
- Mekanik Tork Anahtarları: Bu anahtarlar daha eski tiptir ve ayarlanan tork değerine ulaşıldığında mekanik bir “klik” sesi verir. Bu ses belirli bir tork seviyesine ulaşıldığını bildirir.
” Mekanik tork anahtarına örnek olarak Park Tool markasının TW-6.2 modeli. 3/4 inç kare anahtar ağızına sahiptir ve 10-60 nM arası ölçüm yapabilir. “
” Dijital Tork anahtarına örnek olarak Eclatorq markasının AWKC4-135BR modeli. 1/2 inç kare anahtar ağızına sahiptir ve 6.8-135 nM arası ölçüm yapabilir. “
Tork Anahtarları Türleri:
- Kullanıcı ayarlı tork anahtarları: Bu tür anahtarlar önceden belirlenen tork değerine göre ayarlanabilir. Bu genellikle bir dişli mekanizması veya bir yay ile yapılır.
- Sabit tork anahtarları: Bu tür anahtarlar sabit bir tork değeri ile tasarlanmıştır ve genellikle belirli bir uygulama için kullanılır.
” Sabit Değerli Tork anahtarına örnek olarak Specialized markasının 5.1 , 6.2 , 13.5 nM sabit ayarlı değerlerine sahip 3lü tork anahtarı setini örnek gösterebiliriz. “
Tork Ölçüm Parametreleri:
Tork anahtarları ile ölçülen tork genellikle aşağıdaki parametrelerle ilgilidir;
- Tork (Moment): Bir kuvvetin dönme etkisi olarak tanımlanır ve genellikle Nm (Newton-metre) veya lbf·ft (pound-force feet) birimleriyle ölçülür. Tork kuvvetin uygulama noktasının dönme eksenine olan mesafesi ile çarpılması sonucu elde edilir.
- Tork Ayarı: Tork anahtarları belirli bir tork değerine ulaşacak şekilde ayarlanabilir. Bu ayar parçanın doğru sıkılmasını sağlar ve genellikle üretici talimatlarına göre yapılır.
- Hassasiyet: Tork anahtarının ölçüm doğruluğu ±4% veya daha iyi olmalıdır. Yüksek kaliteli tork anahtarlarında bu hassasiyet daha düşük olabilir.
- Kapasite: Tork anahtarının ölçebileceği maksimum ve minimum tork değerleri vardır. Kullanıcı bu aralıkta bir değer seçebilir.
- Tork Uyarısı (Çalışma Göstergesi): Tork anahtarının verdiği geri bildirim tipine göre bir klik sesi, direnç hissi veya sesli/görsel bir uyarı ile kullanıcıya bildirilir. Bu doğru tork değerine ulaşıldığını gösterir.
- Kilitleme Mekanizması: Bazı tork anahtarlarında istenilen tork değerine ulaşıldığında ayar kilitlenir ve böylece yanlışlıkla tork değeri değiştirilemez.
Tork Anahtarı Kullanımında Dikkat Edilmesi Gerekenler:
- Kalibrasyon: Tork anahtarlarının düzenli olarak kalibre edilmesi gerekir. Zamanla doğru ölçüm yapamayabilirler bu nedenle periyodik kontrol önemlidir.
- Dönme Yönü: Tork anahtarlarının doğru çalışabilmesi için kullanılan yönün (sağa veya sola) doğru olmasına dikkat edilmelidir.
- Uygulama Sıklığı: Tork anahtarı doğru torku sağlamak amacıyla kullanılmalı aşırıya kaçılmamalıdır. Özellikle vidalar veya cıvatalar zarar görebilir.
Tork anahtarları doğru tork değerini sağlamak ve parçaların kullanım güvenliğini ve dayanıklılığını artırmak için önemli araçlardır. Özellikle üst seviye ekipmanlarda ve güvenlik için önemli parçalarda üreticisinin tork değerlerini dikkate almalı ve periyodik olarak kontrollerini yapmalıyız.
Park Tool’un hazırladığı bisiklet parçaları tork tablosu için tıklayınız.